Φάρμακο για το Πάρκινσον μειώνει την ανηδονία στην κατάθλιψη

Η αδυναμία να νιώσει κάποιος χαρά από πράγματα που παλαιότερα του έδιναν ευχαρίστηση αποτελεί ένα από τα πιο δύσκολα συμπτώματα της κατάθλιψης. Νέα τυχαιοποιημένη μελέτη δείχνει ότι η πραμιπεξόλη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται κυρίως στη νόσο του Πάρκινσον, μπορεί να βοηθήσει ειδικά σε αυτό το σύμπτωμα.

Η ανηδονία δεν σημαίνει απλώς ότι κάποιος έχει πεσμένη διάθεση. Μπορεί να αφορά την απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, τη μειωμένη κινητοποίηση και την αίσθηση ότι πράγματα που κάποτε ήταν ευχάριστα πλέον δεν προκαλούν ιδιαίτερη ικανοποίηση. Συχνά επιμένει ακόμη και όταν άλλα συμπτώματα της κατάθλιψης έχουν βελτιωθεί, ενώ μέχρι σήμερα υπάρχουν περιορισμένες θεραπείες που στοχεύουν ειδικά σε αυτήν.

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine, εξέτασε αν η πραμιπεξόλη μπορεί να αντιμετωπίσει την ανηδονία σε ανθρώπους με διαφορετικές διαταραχές της διάθεσης. Οι ερευνητές από τη Σουηδία συμπεριέλαβαν άτομα με μείζονα κατάθλιψη, δυσθυμία ή διπολική διαταραχή σε καταθλιπτικό επεισόδιο, υπό την προϋπόθεση ότι παρουσίαζαν έντονη ανηδονία.

Η μελέτη και το βασικό αποτέλεσμα

Στην έρευνα συμμετείχαν 85 άνθρωποι, οι οποίοι χωρίστηκαν τυχαία σε δύο ομάδες. Η μία έλαβε πραμιπεξόλη ως πρόσθετη θεραπεία στην αγωγή που ήδη ακολουθούσε και η άλλη εικονικό φάρμακο. Ούτε οι ασθενείς ούτε οι ερευνητές που αξιολογούσαν την κατάστασή τους γνώριζαν ποιος λάμβανε τι. Η θεραπεία διήρκεσε εννέα εβδομάδες.

Οι συμμετέχοντες συμπλήρωναν ειδικό ερωτηματολόγιο για την ανηδονία, το οποίο μετρά πόσο δύσκολο είναι για κάποιον να αισθανθεί ευχαρίστηση. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν αυτό το αποτέλεσμα ως βασικό κριτήριο για να αξιολογήσουν την αποτελεσματικότητα της θεραπείας.

Από τους 85 συμμετέχοντες, οι 82 είχαν τα απαραίτητα δεδομένα για την κύρια ανάλυση. Στο τέλος των εννέα εβδομάδων, η ομάδα που έλαβε πραμιπεξόλη παρουσίασε μεγαλύτερη βελτίωση από την ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Η μέση βελτίωση στη βαθμολογία της ανηδονίας ήταν περίπου τέσσερις μονάδες μεγαλύτερη με την πραμιπεξόλη. Η βελτίωση φάνηκε ήδη από την τρίτη εβδομάδα και παρέμεινε μέχρι το τέλος της ελεγχόμενης φάσης. Παράλληλα, οι συμμετέχοντες που έλαβαν πραμιπεξόλη παρουσίασαν βελτίωση και σε άλλες μετρήσεις που σχετίζονται με την ανηδονία και την απάθεια.

Ωστόσο, τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι το φάρμακο εξάλειψε την κατάθλιψη. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν συνολικά τα καταθλιπτικά συμπτώματα στο τέλος των εννέα εβδομάδων, οι διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων δεν ήταν πάντα στατιστικά σημαντικές. Σε αναλύσεις που περιλάμβαναν όλα τα χρονικά σημεία της μελέτης, πάντως, καταγράφηκε συνολική βελτίωση των συμπτωμάτων κατάθλιψης στην ομάδα της πραμιπεξόλης.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με τους ερευνητές, επειδή δείχνει ότι μια θεραπεία μπορεί να επηρεάζει περισσότερο ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό της κατάθλιψης, όπως την απώλεια της ευχαρίστησης και του κινήτρου, παρά ολόκληρο το σύνολο των συμπτωμάτων.

Τι έδειξαν ο εγκέφαλος και η καθημερινή δραστηριότητα

Οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν αν η βελτίωση που δήλωναν οι συμμετέχοντες συνοδευόταν από αλλαγές στη λειτουργία του εγκεφάλου και στη συμπεριφορά τους στην καθημερινότητα. Για τον λόγο αυτό, ένα μέρος των συμμετεχόντων φορούσε ειδική συσκευή καταγραφής κίνησης στον καρπό. Η συσκευή έδειξε ότι όσοι έλαβαν πραμιπεξόλη αύξησαν τη διάρκεια της ελαφριάς σωματικής δραστηριότητας σε αρκετές χρονικές στιγμές της μελέτης. Οι ερευνητές βρήκαν επίσης ότι περισσότερη κίνηση μέσα στην ημέρα συνδεόταν με χαμηλότερα επίπεδα ανηδονίας. Το εύρημα θεωρείται ενδιαφέρον, επειδή βασίζεται σε αντικειμενική καταγραφή της κίνησης και όχι μόνο σε όσα ανέφεραν οι ίδιοι οι ασθενείς.

Σε 48 συμμετέχοντες έγινε επίσης λειτουργική μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου. Οι ερευνητές επικεντρώθηκαν στο κοιλιακό ραβδωτό σώμα, μια περιοχή που συμμετέχει στην επεξεργασία της ανταμοιβής και του κινήτρου. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης οι συμμετέχοντες έπαιζαν ένα απλό παιχνίδι στο οποίο μπορούσαν να κερδίσουν μικρά χρηματικά ποσά. Μετά τη θεραπεία, η δραστηριότητα αυτής της περιοχής όταν οι συμμετέχοντες περίμεναν μια μεγαλύτερη ανταμοιβή διατηρήθηκε περισσότερο στην ομάδα της πραμιπεξόλης, ενώ μειώθηκε στην ομάδα του εικονικού φαρμάκου. Οι ερευνητές θεωρούν ότι το εύρημα ενισχύει την υπόθεση πως η πραμιπεξόλη επηρεάζει τα εγκεφαλικά κυκλώματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή.

Η σύνδεση αυτή έχει βιολογική βάση. Η πραμιπεξόλη δρα στο σύστημα της ντοπαμίνης και έχει ιδιαίτερη δράση στους υποδοχείς D3. Η ντοπαμίνη συμμετέχει μεταξύ άλλων στα κυκλώματα που σχετίζονται με το κίνητρο, την προσδοκία ανταμοιβής και την αναζήτηση ευχάριστων εμπειριών. Έτσι, οι ερευνητές υποθέτουν ότι σε ορισμένους ανθρώπους με έντονη ανηδονία η ενίσχυση αυτής της λειτουργίας μπορεί να έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Η βελτίωση διατηρήθηκε, αλλά χρειάζεται προσοχή

Μετά τις εννέα εβδομάδες, 54 συμμετέχοντες συνέχισαν σε μια ανοιχτή φάση διάρκειας έως έξι μηνών, κατά την οποία όλοι έλαβαν πραμιπεξόλη. Από αυτούς, 37 ολοκλήρωσαν ολόκληρη την περίοδο. Η βελτίωση της ανηδονίας και της σωματικής δραστηριότητας διατηρήθηκε κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι η πραμιπεξόλη αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη πρόσθετη θεραπεία για ανθρώπους με διαταραχές της διάθεσης και έντονη ανηδονία. Τα αποτελέσματα δείχνουν επίσης μια διαφορετική προσέγγιση στην αντιμετώπιση της κατάθλιψης: αντί να αντιμετωπίζεται η νόσος ως ένα ενιαίο σύνολο συμπτωμάτων, θα μπορούσε η φαρμακευτική αγωγή να χορηγείται στο μέλλον με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως η απώλεια ευχαρίστησης και κινήτρου.